Kişisel Koruyucu Ekipman (KKE); hemşireyi, hastayı ve çevreyi bulaşıcı etkenlerden korumak için kullanılan standart bariyer ekipmanlarının genel adıdır. Maske, eldiven, önlük, gözlük/yüz koruyucu gibi ekipmanların doğru seçilmesi ve doğru şekilde giyilip çıkarılması; sağlık hizmeti ilişkili enfeksiyonların (SHİE) önlenmesinde kritik rol oynar. Bu içerikte hemşirelikte KKE’nin önemi, hangi durumda hangi ekipmanın kullanılacağı ve doğru giyme-çıkarma sırası pratik bir rehberle anlatılmaktadır.
Kişisel Koruyucu Ekipman (KKE) Nedir?
KKE; mikroorganizmalara, vücut sıvılarına, damlacık/aerosol riskine ve kontamine yüzeylere karşı fiziksel bariyer sağlayan ekipmanlardır. Amaç; bulaş zincirini kırarak hasta güvenliği ve çalışan güvenliğini artırmaktır.
Hemşirelikte KKE Kullanımı Neden Önemlidir?
- Çapraz bulaşı azaltır (hasta-hasta, hasta-çalışan, çevre-hasta).
- Kan ve vücut sıvısı temasına bağlı riskleri düşürür.
- Damlacık ve temas yoluyla bulaşan enfeksiyonların yayılımını engeller.
- İzolasyon önlemlerinin temel parçasıdır.
- Doğru kullanıldığında iş kazası ve maruziyet sonrası süreçleri azaltır.
KKE Türleri Nelerdir?
1) Eldiven
Vücut sıvısı, kan, mukozalar, bütünlüğü bozulmuş cilt ve kontamine yüzeylerle temas riski varsa kullanılır. Eldiven; el hijyeninin yerine geçmez, tamamlayıcısıdır.
2) Maske
- Cerrahi maske: Damlacık riskinde ve standart hasta bakımında yaygın kullanılır.
- Solunum koruyucu maske (ör. N95/FFP2/FFP3): Aerosol oluşturan işlemlerde ve yüksek riskli durumlarda tercih edilir (kurum protokollerine göre).
3) Önlük / Koruyucu Giysi
Üniformanın kontaminasyon riskinin yüksek olduğu durumlarda kullanılır. Sıçrama ve temas riskine göre sıvı geçirmez seçenekler tercih edilebilir.
4) Gözlük / Yüz Koruyucu (Siperlik)
Kan, sekresyon veya sıçrama riski olan işlemlerde göz ve yüz mukozasını korur.
5) Bone, Galoş (Kurum Politikasına Göre)
Özellikle ameliyathane ve belirli izolasyon uygulamalarında, kurum prosedürlerine uygun şekilde kullanılır.
KKE Ne Zaman Kullanılmalı?
KKE ihtiyacı; “alışkanlığa göre” değil, risk değerlendirmesine göre belirlenmelidir. Aşağıdaki durumlarda KKE kullanımı kritik önem taşır:
- Kan/vücut sıvısı ile temas veya sıçrama riski
- Açık yara, dren, kateter bakımı, aspirasyon gibi girişimler
- Enfeksiyon şüphesi olan hastanın bakımı
- İzolasyon gereken odalarda hasta ve çevre teması
- Kontamine atık, çamaşır, yüzey temizliği gibi işlemler
Doğru KKE Seçimi: Hızlı Karar Rehberi
- Sadece çevre teması / rutin bakım: Kurum standardına göre maske; risk varsa eldiven
- Vücut sıvısı teması riski: Eldiven + önlük (sıçrama varsa yüz koruyucu)
- Sıçrama/aerosol riski (örn. aspirasyon): Eldiven + önlük + gözlük/siperlik + uygun maske
Not: Kesin seçim; kurumunuzun enfeksiyon kontrol talimatları ve izolasyon protokollerine göre yapılmalıdır.
KKE’yi Doğru Giyme Sırası (Donning)
KKE’yi giyerken amaç; temiz alandan kirli alana doğru ilerlemek ve ekipmanı doğru oturtmaktır. Yaygın uygulama sırası:
- El hijyeni (antiseptik veya sabun-su)
- Önlük (bağları sabitle, vücudu iyi kapatsın)
- Maske (burun teli oturt, sızıntıyı azalt)
- Gözlük / siperlik
- Eldiven (önlüğün manşetini kapatacak şekilde)
KKE’yi Doğru Çıkarma Sırası (Doffing)
KKE çıkarırken en büyük risk, kirli yüzeylere dokunarak kendini kontamine etmektir. Bu nedenle ekipmanlar kontrollü çıkarılmalıdır. Yaygın uygulama sırası:
- Eldiven (dış yüzeye çıplak elle dokunmadan)
- El hijyeni
- Gözlük / siperlik (sap/bağ kısmından)
- Önlük (iç yüzeyi dışa gelecek şekilde sıyırarak)
- Maske (ön yüzeye dokunmadan, lastik/bağdan)
- El hijyeni (mutlaka)
İpucu: İzolasyon alanlarında kurumunuzun belirlediği “oda içinde/oda dışında çıkarma” kurallarına uyun.
KKE Kullanımında Sık Yapılan Hatalar
- Eldivenle her yere dokunmak: Kapı kolu, telefon, klavye gibi yüzeyler kolay kontamine olur.
- Maske ön yüzüne dokunmak: En sık bulaş kaynaklarından biridir.
- KKE’yi uzun süre değiştirmeden kullanmak: Islanan/kirlenen ekipman etkinliğini kaybeder.
- KKE var diye el hijyenini atlamak: Eldiven öncesi/sonrası el hijyeni şarttır.
- Yanlış boy/uygunsuz oturuş: Sızıntı ve açıklıklar korumayı düşürür.
KKE ile El Hijyeni İlişkisi
KKE kullanımında el hijyeni temel kuraldır. Eldiven takmak, elleri “steril” yapmaz. Hemşirelikte güvenli uygulama için:
- Eldiven giymeden önce el hijyeni
- Eldiven çıkarınca hemen el hijyeni
- Kirli alandan temiz alana geçişte eldiven değişimi + el hijyeni
Sık Sorulan Sorular (SSS)
KKE kullanmak her zaman gerekli mi?
Hayır. KKE, risk temelli kullanılır. Her işlemde aynı ekipmanı kullanmak doğru değildir; risk varsa kullanılır, yoksa gereksiz kullanım hareket kısıtlılığı ve kaynak israfına yol açabilir.
Cerrahi maske ile solunum koruyucu maske aynı mı?
Hayır. Cerrahi maske daha çok damlacık ve kaynak kontrolü için kullanılır; solunum koruyucu maskeler ise aerosol riskinde daha yüksek koruma sağlamak üzere tasarlanmıştır. Kurum protokolleri belirleyicidir.
Eldiveni çıkarınca el hijyeni şart mı?
Evet. Eldiven çıkarma sırasında veya eldivenin mikroskobik hasarlarında kontaminasyon olabilir. Bu nedenle el hijyeni mutlaka uygulanmalıdır.
Özet
Kişisel koruyucu ekipman kullanımı, hemşirelikte güvenli bakımın vazgeçilmez parçasıdır. Doğru ekipmanı doğru zamanda seçmek, doğru sırayla giyip çıkarmak ve el hijyenini aksatmamak; bulaş riskini ciddi ölçüde azaltır. KKE, ancak doğru kullanım ile gerçek koruma sağlar.
İlgili içerikler: El hijyeni, izolasyon önlemleri, enfeksiyon kontrolü, güvenli enjeksiyon uygulamaları, kesici-delici alet yaralanmalarının önlenmesi.
