Akut Üst Gastrointestinal Kanama (ÜGK) – Hematemez/Melena hemodinamik stabilizasyon, kanama kontrolü için endoskopi hazırlığı, aspirasyon riskinin yönetimi, transfüzyon/ilaç tedavisi izlemi, şok–anemi komplikasyonlarının önlenmesi ve taburculukta tekrar kanamayı azaltacak eğitimleri kapsayan, hemşirelik sürecine dayalı bireyselleştirilmiş dinamik bir yol haritasıdır.

0) Başlangıç Değerlendirmesi (İlk Dakikalar)

Kanama bulguları: hematemez, kahve telvesi kusma, melena, senkop/baş dönmesi
Vital bulgular: TA/MAP, nabız, SpO₂, solunum, ısı; şok indeksi
Bilinç ve perfüzyon: soğuk terleme, solukluk, kapiller dolum
İlaç öyküsü: NSAİİ, aspirin, klopidogrel, antikoagülanlar
Eşlik eden: karaciğer hastalığı/varis, ülser öyküsü, alkol
I/O, idrar miktarı (hipoperfüzyon göstergesi)

1) Tanı: Sıvı volümünde azalma / Hemorajik şok riski

Amaç/sonuç: Hemodinami stabilize; MAP/TA hedefte; idrar çıkışı yeterli.
Girişimler:

2 geniş damar yolu ve acil sıvı–kan ürünleri hazırlığı (hekim istemiyle).
Vital bulguların sık izlenmesi; ortostatik bulgu ve perfüzyon değerlendirmesi.
Saatlik I/O; gerekirse idrar sondası ile yakın izlem (kurum/hekime göre).
Kanama artışı belirtileri: artan hematemez, hızla koyulaşan melena, düşen TA → acil ekip bilgilendirme. Değerlendirme: TA/MAP stabil; nabız düşer; idrar çıkışı artar.

2) Tanı: Kanama (aktif) / Kanama riskinin yönetimi

Amaç: Kanama kontrol altına alınır; Hb düşüşü yavaşlar; yeniden kanama önlenir.
Girişimler:

Hb/Hct ve koagülasyon parametrelerinin trend takibi (INR, PLT vb. hekim planına göre).
Kan ürünleri uygulanıyorsa: transfüzyon reaksiyonu izlemi (ateş, titreme, döküntü, dispne).
Antikoagülan/antiagregan kullanımı varsa hekim planına göre yönetim (kesme/antidot vb.).
Dışkı rengini gözlemle; melena devamı ve yoğunluğunu kaydet. Değerlendirme: Kanama bulguları azalır; Hb stabil.

3) Tanı: Aspirasyon riski (hematemez + bilinç değişikliği)

Amaç: Aspirasyon gelişmez; solunum stabil.
Girişimler:

NPO; kusma riski yüksekse yan yatış ve yatak başı yükseltme.
Oksijen ihtiyacı ve SpO₂ takibi; akciğer seslerini dinleme.
Hekim planına göre nazogastrik yaklaşım/aspirasyon (kurum protokolü).
Masif hematemez veya bilinç bozulmasında acil airway hazırlığı (ekiple). Değerlendirme: Desatürasyon yok; akciğer bulgusu yok.

4) Tanı: Akut ağrı / Rahatsızlık (ülser, gastrit, endişe)

Amaç: Konfor artar; vital etkilenmez.
Girişimler:

Ağrı değerlendirmesi; hekim istemine göre analjezi.
Antiemetik ve mide koruyucu tedavilerin (örn. IV PPI) etkisini izleme.
Sakin ortam ve güven verici iletişim. Değerlendirme: Bulantı/ağrı azalır; hasta daha sakin.

5) Tanı: Doku perfüzyonunda bozulma (anemiye bağlı)

Amaç: Hipoksi gelişmez; mental durum korunur.
Girişimler:

SpO₂, göğüs ağrısı, dispne, ajitasyon izle; yaşlı/KAH hastada yakın takip.
Gerekirse oksijen desteği (hekim istemi).
Eforu azalt; yatak istirahati ve güvenli mobilizasyon. Değerlendirme: Bilinç açık; dispne yok/az; SpO₂ stabil.

6) Endoskopi Hazırlığı ve Sonrası Bakım

Amaç: İşlem güvenli; komplikasyon yok.
Girişimler:

Açlık süresi/NPO doğrulama; onam süreçlerini ekip ile koordine et.
Damar yolu, ilaçlar, kan ürünleri hazır; sedasyon sonrası solunum takibi.
İşlem sonrası: vital bulgu, yeniden kanama bulgusu, yutma refleksi dönene kadar oral alım yok. Değerlendirme: İşlem sonrası stabil; yeni hematemez yok.

7) Taburculuk Eğitimi (Tekrar Kanamayı Azaltma)

Amaç: Nüks riski azalır; ilaç uyumu artar.
Eğitim:

NSAİİ/aspirin ve antikoagülanlar hakkında hekim planına uyum (kendi kendine kesme/başlama yok).
PPI/eradikasyon tedavisi (H. pylori planı varsa) düzenli kullanım.
Alkol ve sigara bırakma; mideyi irrite eden gıdaları azaltma.
Acil başvuru: taze kan kusma, siyah katran dışkı artışı, bayılma, çarpıntı, nefes darlığı.