Damar yolu bakımı ve pansumanı, periferik veya santral damar yollarının güvenli şekilde kullanılmaya devam etmesini sağlamak ve enfeksiyon, flebit, infiltrasyon gibi komplikasyonları önlemek amacıyla yapılan temel hemşirelik uygulamalarındandır. Damar yolu açmak kadar, açılan yolu doğru bakım ve düzenli izlemle sürdürmek de hasta güvenliği açısından kritik öneme sahiptir. Bu haberde hemşirelikte damar yolu bakımının temel ilkeleri, pansuman uygulaması ve sık yapılan hatalar ele alınmaktadır.
Damar Yolu Bakımı ve Pansumanı Nedir?
Damar yolu bakımı; IV kateterin yerinde kaldığı süre boyunca kateter giriş yerinin, bağlantı noktalarının ve infüzyon hattının düzenli olarak değerlendirilmesi ve korunmasıdır. Pansuman ise kateter giriş yerinin dış etkenlerden korunması ve enfeksiyon riskinin azaltılması amacıyla yapılan uygulamadır.
Hemşirelikte Damar Yolu Bakımı Neden Önemlidir?
- Kateter ilişkili enfeksiyonları önler.
- Flebit, infiltrasyon ve ekstravazasyon riskini azaltır.
- IV tedavinin kesintisiz sürmesini sağlar.
- Hastanın konforunu ve güvenliğini artırır.
- Gereksiz tekrar damar yolu açılmasını önler.
Damar Yolu Bakımında Temel İlkeler
- Aseptik teknik her aşamada uygulanmalıdır.
- Kateter giriş yeri her vardiyada değerlendirilmelidir.
- Pansuman temiz, kuru ve sağlam olmalıdır.
- Gereksiz damar yolları zamanında sonlandırılmalıdır.
Damar Yolu Pansumanı Ne Zaman Yapılır?
- Yeni kateter takıldığında
- Pansuman kirlenmiş, ıslanmış veya gevşemişse
- Kızarıklık, akıntı, kanama gibi bulgular varsa
- Kurumun belirlediği rutin pansuman aralıklarında
Damar Yolu Pansumanı Nasıl Yapılır? (Adım Adım)
- El hijyeni sağlayın ve eldiven giyin.
- Eski pansumanı dikkatlice çıkarın ve giriş yerini gözlemleyin.
- Kızarıklık, şişlik, akıntı, ağrı yönünden değerlendirin.
- Giriş yerini uygun antiseptik ile merkezden dışa doğru temizleyin.
- Antiseptiğin kurumasını bekleyin.
- Kateteri sabitleyin ve uygun pansuman materyali ile kapatın.
- Tarih ve saat etiketlemesini yapın (kurum uygulamasına göre).
- İşlemi kayıt altına alın.
Şeffaf Pansuman mı, Gazlı Bez mi?
- Şeffaf pansumanlar: Giriş yerinin gözlemlenmesini kolaylaştırır, daha uzun süreli kullanım sağlar.
- Gazlı bez pansumanlar: Kanama veya akıntı varsa tercih edilebilir, daha sık değişim gerektirir.
Pansuman türü; hastanın durumu, kateter tipi ve kurum protokollerine göre belirlenmelidir.
Damar Yolu Bakımında İzlem
Her vardiyada aşağıdaki bulgular mutlaka kontrol edilmelidir:
- Kızarıklık, ısı artışı, hassasiyet
- Şişlik, sızıntı, ağrı
- Pansumanın bütünlüğü
- İnfüzyonun rahat akışı
Olası Komplikasyonlar
- Flebit: Damar boyunca kızarıklık, ağrı, sertlik
- İnfiltrasyon: Şişlik, soğukluk, infüzyon yavaşlaması
- Ekstravazasyon: Yanma, ağrı, doku hasarı riski
- Enfeksiyon: Akıntı, ateş, sistemik bulgular
Damar Yolu Bakımında Sık Yapılan Hatalar
- El hijyeni atlanarak pansuman yapılması
- Pansumanın gevşek veya ıslak bırakılması
- Giriş yerinin düzenli değerlendirilmemesi
- Komplikasyon bulgularına rağmen damar yolunun kullanılmaya devam edilmesi
Hasta ve Aile Eğitimi
- Damar yolu bölgesinin çekilmemesi ve oynanmaması
- Ağrı, yanma veya ıslaklık hissinde hemşireye haber verilmesi
- Pansumanın kuru tutulması
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Pansuman ne sıklıkla değiştirilmelidir?
Bu süre pansuman türüne ve kurum protokolüne göre değişir. Ancak pansuman kirlenmiş veya gevşemişse süreden bağımsız olarak değiştirilmelidir.
Damar yolu kızardıysa ne yapılmalı?
Flebit veya enfeksiyon açısından değerlendirme yapılmalı, gerekirse damar yolu sonlandırılmalı ve hekim bilgilendirilmelidir.
Her damar yolu günlük kontrol edilmeli mi?
Evet. Damar yolu olan her hasta her vardiyada gözle ve palpasyonla değerlendirilmelidir.
Özet
Damar yolu bakımı ve pansumanı, IV tedavinin güvenli devamlılığını sağlayan vazgeçilmez bir hemşirelik uygulamasıdır. Doğru pansuman, düzenli izlem ve erken müdahale; enfeksiyon ve damar yolu komplikasyonlarını büyük ölçüde önler. Damar yolu, takıldığı andan çıkarılana kadar hemşirenin aktif sorumluluğundadır.
