Sağlık ve sosyal hizmetler başta olmak üzere birçok kamu kurumunda görev yapan memurlar için “24 saat nöbette dinlenme hakkı var mı?” sorusu uzun süredir tartışma konusu olmaya devam ediyor. Sahada çalışan personel, uzun ve kesintisiz çalışma sürelerinin hem fiziksel hem de psikolojik açıdan ciddi yıpranmaya yol açtığını belirtirken, mevcut mevzuatın bu konuda yeterince açık olmaması uygulamada önemli sorunlara neden oluyor. Özellikle hastaneler, acil servisler ve yoğun bakım ünitelerinde görev yapan çalışanlar açısından 24 saatlik nöbetler, sadece bir çalışma modeli değil; aynı zamanda çalışan sağlığı ve hasta güvenliği açısından da kritik bir başlık olarak öne çıkıyor.
Anayasa Ne Diyor? Dinlenme Bir Hak mı?
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 50. maddesinde açık bir hüküm yer alıyor: “Dinlenmek, çalışanların hakkıdır.” Bu hüküm, dinlenmenin bir ayrıcalık değil, anayasal güvence altına alınmış temel bir hak olduğunu ortaya koyuyor. Ancak özellikle 24 saat esasına göre çalışan kamu personelinin bu hakkı nasıl, ne kadar ve hangi koşullarda kullanacağına dair açık, net ve bağlayıcı bir düzenleme bulunmaması, uygulamada ciddi belirsizliklere yol açıyor. Sonuç olarak dinlenme hakkı kağıt üzerinde güçlü görünse de, pratikte çoğu zaman göz ardı edilebiliyor.
Yargıtay Kararları Ne Söylüyor?
Yargıtay 9. Dairesi’nin yerleşik içtihatlarında, uzun süreli çalışmalarda ara dinlenmenin zorunlu olduğu vurgulanıyor. Özellikle 24 saat esasına göre yapılan çalışmalarda yemek ve sair ihtiyaçlar nedeniyle en az 4 saat ara dinlenme verilmesi gerektiğinin kabul edildiği belirtiliyor. Bu yaklaşım, kesintisiz ve uzun süreli çalışmanın insan sağlığına aykırı olduğunu ve mutlaka dinlenme ile dengelenmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Çalışma Süresine Göre Ara Dinlenme Süreleri
Mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde genel kabul gören ara dinlenme süreleri şu şekilde özetleniyor:
- 4 saate kadar olan çalışmalar için: 15 dakika
- 7,5 saate kadar olan çalışmalar için: 30 dakika
- 11 saate kadar olan çalışmalar için: 60 dakika
- 11 saati aşan çalışmalar için: 90 dakika
Bu süreler, çalışan sağlığını korumaya yönelik asgari standartlar olarak kabul edilse de, özellikle sağlık hizmetlerinde yoğun iş yükü nedeniyle ara dinlenmelerin çoğu zaman fiilen kullanılamadığı ifade ediliyor.
Sağlık Çalışanları 24 Saat Nöbette Gerçekten Dinlenebiliyor mu?
Uygulamada 24 saat nöbet tutan birçok personel; dinlenme odalarının yetersizliği, personel eksikliği, iş yükünün ağırlığı ve “her an göreve çağrılabilir” durumda olma hali nedeniyle gerçek anlamda dinlenemeden görev yapmaya devam ediyor. Bu tablo sadece çalışanların sağlığını değil; aynı zamanda sunulan hizmetin kalitesini, hata riskini ve hasta güvenliğini de doğrudan etkiliyor.
En Büyük Sorun: Yasal Boşluk
Bugün gelinen noktada en kritik problem şu: 24 saat nöbet tutan memurların dinlenme hakkını açık ve bağlayıcı şekilde düzenleyen özel bir kanun veya yönetmelik bulunmuyor. Bu nedenle “memur 24 saat nöbette kesin olarak şu kadar saat dinlenir” demek hukuken net ve tartışmasız şekilde mümkün değil. Anayasa’daki genel ilke ve Yargıtay kararları çalışan lehine yorum yapılmasını gerektirse de, yasal boşluk nedeniyle idareler uygulamayı çoğu zaman kendi inisiyatifleriyle belirliyor.
Sendikalar ve Hukukçular Ne İstiyor?
Hukukçular ve sendikalar, özellikle sağlık ve sosyal hizmetler alanında çalışan personel için 24 saat nöbet sisteminin yeniden düzenlenmesi gerektiğini vurguluyor. Öne çıkan talepler arasında şunlar yer alıyor:
- 24 saat nöbet uygulamasının net kurallara bağlanması
- Dinlenme sürelerinin açıkça tanımlanması ve standartlaştırılması
- Dinlenme hakkının yaptırımla güvence altına alınması
- Çalışan sağlığını önceleyen yasal çerçevenin oluşturulması
Dinlenme Hak, Ama Uygulama Belirsiz
Özetle; dinlenme hakkı Anayasa ile güvence altına alınmış bir haktır ve Yargıtay kararları uzun süreli çalışmalarda ara dinlenmenin zorunlu olduğuna işaret etmektedir. Ancak 24 saat nöbet tutan memurlar açısından bu hakkın nasıl ve ne kadar kullanılacağı net olmadığı için “kesin olarak dinlenebilirler” demek mümkün değildir. Bu belirsizliğin giderilmesi ve hem çalışan sağlığının hem de kamu hizmetinin kalitesinin korunması için çalışanı esas alan açık ve bağlayıcı bir yasal düzenlemeye acil ihtiyaç bulunduğu görülmektedir.
Hemşireler.Net
