Hemşirelik bakım planı, hastanın mevcut ve olası sağlık sorunlarını sistematik biçimde ele almak, hemşirelik girişimlerini bilimsel bir çerçevede planlamak ve bakımın etkisini değerlendirmek amacıyla oluşturulan profesyonel bir bakım yol haritasıdır. Bu plan, yalnızca bir form değil; hemşirenin klinik düşünme, analiz ve karar verme sürecinin yazılı ifadesidir.
Hemşirelik bakım planı, hemşirelik sürecinin beş temel basamağına dayanır ve hasta bakımında sürekliliği, güvenliği ve kaliteyi garanti altına alır.
Hemşirelik Süreci ile Bakım Planı Arasındaki İlişki
Hemşirelik bakım planı, hemşirelik sürecinin uygulamaya dönüştürülmüş hâlidir:
- Veri Toplama (Assessment)
- Hemşirelik Tanısı (Diagnosis)
- Planlama (Planning)
- Uygulama (Implementation)
- Değerlendirme (Evaluation)
Bu nedenle bakım planı, statik bir belge değil; hastanın durumuna göre sürekli güncellenen dinamik bir dokümandır.
1. Veri Toplama (Değerlendirme) – Ayrıntılı
Bu aşama bakım planının temelini oluşturur. Eksik ya da hatalı veri, yanlış tanı ve etkisiz bakıma yol açar.
Toplanan veri türleri:
- Fiziksel bulgular (ağrı, mobilite, solunum, beslenme vb.)
- Psikolojik durum (anksiyete, depresyon, uyum)
- Sosyal ve kültürel faktörler
- Yaşam alışkanlıkları
- Laboratuvar ve görüntüleme sonuçları
- Hasta ve ailesinin bakım beklentileri
📌 Önemli nokta:
Veriler yalnızca “ne var?” sorusuna değil, “neden var?” sorusuna da yanıt verecek şekilde analiz edilmelidir.
2. Hemşirelik Tanısı – Ayrıntılı
Hemşirelik tanısı, tıbbi tanıdan farklıdır. Hastalığı değil, hastalığın birey üzerindeki etkisini tanımlar.
Hemşirelik tanısı türleri:
- Mevcut tanılar (ör. Akut ağrı)
- Risk tanıları (ör. Enfeksiyon riski)
- Sağlığı geliştirme tanıları (ör. Etkili beslenmenin geliştirilmesi)
Tanı yazımında dikkat edilmesi gerekenler:
- Ölçülebilir ve gözlenebilir olmalı
- Nedene dayalı olmalı
- Hemşirelik girişimleriyle yönetilebilir olmalı
3. Amaçlar ve Beklenen Sonuçlar – Ayrıntılı
Bu bölüm, bakımın neden yapıldığını açıkça ortaya koyar.
İyi bir amaç ifadesi:
- Hasta merkezlidir
- Zaman sınırlıdır
- Ölçülebilirdir
- Gerçekçidir
Örnek:
“Hasta 72 saat içinde ağrı düzeyini 8’den 3’e indirebilecektir.”
4. Hemşirelik Girişimleri – Ayrıntılı
Hemşirenin planladığı ve uyguladığı tüm bakım aktivitelerini kapsar.
Girişim Türleri
- Bağımsız girişimler:
Hemşirenin kendi bilgi ve yetkisiyle yaptığı uygulamalar
(pozisyon verme, eğitim, gözlem) - Bağımlı girişimler:
Hekim istemine bağlı uygulamalar
(ilaç, serum, oksijen) - İş birliğine dayalı girişimler:
Diğer sağlık profesyonelleriyle birlikte yürütülen bakım
📌 Her girişim mutlaka tanı ve hedefle uyumlu olmalıdır.
5. Değerlendirme – Ayrıntılı
Bu aşama, bakımın etkili olup olmadığını gösterir.
Değerlendirme soruları:
- Hedeflere ulaşıldı mı?
- Hasta yanıtı ne oldu?
- Plan güncellenmeli mi?
Sonuçlar:
- Hedefe ulaşıldı
- Kısmen ulaşıldı
- Ulaşılamadı → bakım planı revize edilir
Hemşirelik Bakım Planının Klinik ve Akademik Önemi
- Hasta güvenliğini artırır
- Hemşirelik bakımını görünür kılar
- Yasal kayıt niteliği taşır
- Eğitimde klinik düşünmeyi geliştirir
- Bakım kalitesinin ölçülmesini sağlar
Detaylı Örnek Hemşirelik Bakım Planı
Tanı: Akut ağrı
Neden: Cerrahi girişim sonrası doku hasarı
Amaç: Hasta 24 saat içinde ağrıyı tolere edilebilir düzeye indirecek.
Girişimler:
- Ağrı düzeyinin düzenli değerlendirilmesi
- Rahat pozisyon verilmesi
- Analjezik uygulamasının izlenmesi
- Gevşeme tekniklerinin öğretilmesi
Değerlendirme:
Hasta ağrıyı 7’den 3’e düşürdüğünü ifade etti, hedefe ulaşıldı.
Sonuç
Hemşirelik bakım planı, hemşirenin bilimsel bilgi, klinik deneyim ve hasta merkezli yaklaşımını birleştiren en önemli mesleki araçlardan biridir. Etkili bir bakım planı, yalnızca hastanın iyileşmesini değil; hemşirelik mesleğinin profesyonel gücünü de ortaya koyar.
