Hemşirelikte Rüçhan Hakkı Nedir, Hangi Durumlarda Öncelik Sağlar?

Hemşirelikte rüçhan hakkı, eşit koşullardaki personel arasında hemşirelere mesleki görev alanlarında öncelik tanınmasını ifade ediyor. Son dönemde hastanelerdeki görevlendirme ve eğitim planlamalarında yaşanan uygulama farklılıkları, hemsirelikte rucan hakki konusunu yeniden gündeme taşıdı. Tartışmalar, özellikle klinik birimlerde görev dağılımı yapılırken hangi personelin öncelikli olması gerektiği sorusu etrafında yoğunlaşıyor.

Kimleri kapsıyor, hangi görevlerde uygulanıyor?

Rüçhan hakkı, doğrudan hemşirelik hizmetlerini ilgilendiren görev alanlarında devreye giriyor. Hemşirelik eğitimi ve mesleki yetkinlik gerektiren birimlerde, aynı şartları taşıyan personel arasında önceliğin hemşirelere verilmesi gerektiği kabul ediliyor.

Yoğun bakım, acil servis, ameliyathane ve yenidoğan birimleri
Enfeksiyon kontrolü ve kalite yönetimi birimleri
Eğitim hemşireliği ve klinik sorumluluk gerektiren pozisyonlar

Bu alanlarda görevlendirme yapılırken, hemşirelik hizmetinin niteliği ve hasta güvenliği temel ölçüt olarak öne çıkıyor.

Nerede ve ne zaman tartışma konusu oluyor?

Tartışmalar çoğunlukla kamu hastanelerinde vardiya planlaması, birim değişiklikleri ve hizmet içi eğitim kontenjanları belirlenirken ortaya çıkıyor. Özellikle personel ihtiyacının arttığı dönemlerde, hemşirelik görev alanına giren işlerin farklı unvanlardaki personele verilmesi, rüçhan ilkesinin ihlal edildiği yönünde eleştirilere neden oluyor.

Farklı hastanelerde farklı uygulamaların görülmesi, çalışanlar arasında eşitlik ve adalet algısının zedelenmesine yol açtığı gerekçesiyle eleştiriliyor.

Neden önemli, nasıl uygulanması gerekiyor?

Rüçhan hakkının önemi, hemşirelik hizmetlerinin uzmanlık gerektiren yapısından kaynaklanıyor. Hasta bakım süreçlerinin doğru yürütülmesi, klinik izlem ve tedavi uyumu açısından görev tanımlarının dikkate alınması gerektiği vurgulanıyor.

Neden gerekli?

Hasta güvenliğinin korunması için
Uzmanlık gerektiren işlemlerin doğru kişiler tarafından yapılması için
Hizmet kalitesinin sürdürülebilir olması için

Nasıl uygulanmalı?

Görev tanımları esas alınarak birim planlaması yapılmalı
Sertifikalı eğitimlerde önce ilgili birimde çalışan hemşirelere kontenjan verilmeli
Sorumlu hemşire ve benzeri görevlerde mesleki deneyim dikkate alınmalı

Uygulamada rüçhan hakkı, mutlak bir ayrıcalık olarak değil, eşit şartlarda öncelik sağlayan bir ilke olarak değerlendiriliyor.

Mevzuatta nasıl yer alıyor?

Mevzuatta rüçhan kelimesi açık şekilde geçmese de, hemşirelik hizmetlerinin planlanması ve yürütülmesine ilişkin düzenlemelerde hemşirelerin mesleki yetkinliğinin esas alınması gerektiği belirtiliyor. Hemşirelik yönetmeliklerinde, hemşirelik hizmetlerinin hemşireler tarafından yürütülmesi temel ilke olarak tanımlanıyor.

Ayrıca yataklı tedavi kurumlarına ilişkin düzenlemelerde, hemşirelerin hemşirelik hizmetleri yönünden kendi idari yapıları içinde değerlendirilmesi gerektiği ifade ediliyor. Bu durum, hemşirelik alanına giren görevlerde hemşirelerin öncelikli kabul edilmesi gerektiği şeklinde yorumlanıyor.

Kaç kişi ve kaç birim etkileniyor?

Kamu hastanelerinde on binlerce hemşirenin görev yaptığı dikkate alındığında, görevlendirme kararlarının çok geniş bir çalışan grubunu etkilediği görülüyor. Büyük hastanelerde birden fazla yoğun bakım ve özellikli birim bulunması, personel planlamasının daha sık yapılmasına neden oluyor.

Bu durum, özellikle büyük şehirlerdeki eğitim ve araştırma hastanelerinde, sertifikalı hemşire ihtiyacı ile mevcut personel sayısı arasındaki farkı daha görünür hale getiriyor.

Sahadan gelen beklentiler neler?

Hemşireler, rüçhan hakkının yazılı ve şeffaf kriterlerle uygulanmasını istiyor. Görevlendirmelerde kişisel tercihler yerine objektif ölçütlerin esas alınması gerektiği vurgulanıyor.