Kan şekeri ölçümü, diyabetli hastalar başta olmak üzere birçok klinik tabloda hastanın metabolik durumunu değerlendirmek için yapılan temel hemşirelik uygulamalarından biridir. Doğru teknikle yapılan glukoz ölçümü; hipoglisemi ve hipergliseminin erken fark edilmesini, uygun tedavinin planlanmasını ve hasta güvenliğinin sağlanmasını mümkün kılar. Bu haberde hemşirelikte kan şekeri ölçümünün önemi, doğru uygulama basamakları, sık yapılan hatalar ve güvenli izlem noktaları ele alınmaktadır.
Kan Şekeri Ölçümü Nedir?
Kan şekeri ölçümü, kılcal (kapiller) veya venöz kandan glukoz düzeyinin belirlenmesi işlemidir. Klinik pratikte hemşireler tarafından en sık kullanılan yöntem; glukometre ile parmak ucundan kılcal kan ölçümüdür. Bu ölçüm, hastanın anlık glisemik durumunu hızlı şekilde değerlendirmeyi sağlar.
Hemşirelikte Kan Şekeri Takibi Neden Önemlidir?
- Hipoglisemi (düşük kan şekeri) erken fark edilmezse bilinç kaybı ve ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
- Hiperglisemi, enfeksiyon riskini artırabilir ve iyileşmeyi geciktirebilir.
- İnsülin ve oral antidiyabetik tedavilerin doğru planlanmasını sağlar.
- Akut hastalık, cerrahi ve stres durumlarında metabolik kontrolün izlenmesine yardımcı olur.
- Hasta ve ailesine yönelik eğitim ve öz bakım süreçlerine temel veri oluşturur.
Kan Şekeri Ölçümü Hangi Durumlarda Yapılır?
Kan şekeri ölçümü, hekim istemi ve klinik duruma göre planlanır. Sık karşılaşılan durumlar şunlardır:
- Diyabet tanısı olan hastalarda rutin izlem
- İnsülin veya oral antidiyabetik kullanan hastalar
- Bilinç değişikliği, terleme, çarpıntı, titreme gibi hipoglisemi belirtileri
- Enfeksiyon, cerrahi, yoğun bakım ve stres durumları
- Beslenme öncesi/sonrası glisemik kontrol
- Enteral/parenteral beslenme alan hastalar
Glukometre ile Kan Şekeri Ölçümü Nasıl Yapılır? (Adım Adım)
- El hijyeni sağlayın ve eldiven giyin.
- Glukometrenin çalışır durumda olduğundan ve striplerin son kullanma tarihinin geçmediğinden emin olun.
- Hastaya işlemi açıklayın ve uygun parmak ucunu seçin.
- Parmak ucunu alkol ile silin ve kurumasını bekleyin.
- Lanset ile parmak ucunun yan kısmından giriş yapın.
- İlk damlayı silin (kurum protokolüne göre); ikinci damlayı strip üzerine temas ettirin.
- Sonucu glukometrede okuyun.
- Kanama durdurulana kadar hafif basınç uygulayın.
- Sonucu kaydedin ve gerekirse hekimi bilgilendirin.
- Kullanılan malzemeleri tıbbi atık kurallarına uygun şekilde atın.
Kan Şekeri Ölçümünde Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
- Soğuk parmak, ödem ve dolaşım bozukluğu ölçümü etkileyebilir.
- Alkol kurumadan yapılan ölçüm yanlış düşük sonuç verebilir.
- Striplerin nem, ısı ve ışığa maruz kalmamasına dikkat edilmelidir.
- Her hastada tek kullanımlık lanset kullanılmalıdır.
- Farklı glukometreler arasında ölçüm farkları olabileceği unutulmamalıdır.
Normal ve Kritik Kan Şekeri Değerleri
Not: Değerler hastaya ve klinik duruma göre değişebilir. Aşağıdakiler genel referans aralıklarıdır:
- Açlık kan şekeri: Yaklaşık 70–100 mg/dL
- Tokluk (2. saat): Genellikle <140 mg/dL
- Hipoglisemi: <70 mg/dL
- Ciddi hipoglisemi: <54 mg/dL
- Hiperglisemi: Klinik duruma göre değişmekle birlikte genellikle >180 mg/dL
Hipoglisemi ve Hiperglisemi Belirtileri
Hipoglisemi Belirtileri
- Terleme, titreme
- Çarpıntı
- Açlık hissi
- Baş dönmesi, bilinç bulanıklığı
- İleri durumda bilinç kaybı
Hiperglisemi Belirtileri
- Aşırı susama ve sık idrara çıkma
- Ağız kuruluğu
- Halsizlik
- Bulanık görme
- Uzun sürede enfeksiyon eğilimi
Hemşirelikte Kan Şekeri Takibinin Dokümantasyonu
Ölçüm kadar doğru kayıt da hayati öneme sahiptir. Dokümantasyonda:
- Ölçüm saati ve ölçüm şekli
- Açlık/tokluk durumu
- Normal dışı değerler ve eşlik eden semptomlar
- Uygulanan girişimler (besin verilmesi, insülin uygulaması vb.)
- Hekime bildirim ve alınan yanıt
Kan Şekeri Ölçümünde Sık Yapılan Hatalar
- Alkol kurumadan ölçüm yapmak
- Tek lanseti birden fazla hastada kullanmak
- Sonucu kaydetmemek veya gecikmeli kaydetmek
- Hipoglisemi bulgularını ölçüm yapmadan göz ardı etmek
- Striplerin uygunsuz koşullarda saklanması
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Kan şekeri ölçümü acıtır mı?
Parmak ucunun yan tarafından yapılan doğru girişimle ağrı minimaldir. İnce lanset kullanımı ağrıyı azaltır.
Her yüksek ölçümde insülin yapılır mı?
Hayır. İnsülin uygulaması mutlaka hekim istemine göre yapılır. Tek bir ölçüm yerine trend ve klinik tablo değerlendirilir.
Hipoglisemi şüphesinde ne yapılmalı?
Önce kan şekeri ölçülür. Ölçüm mümkün değilse ve hasta semptomatikse kurum protokolüne göre hızlı müdahale edilir ve hekim bilgilendirilir.
Özet
Kan şekeri ölçümü, hemşirelik bakımında güvenli izlem ve etkili tedavi yönetiminin temel basamaklarından biridir. Doğru teknikle yapılan ölçüm, doğru yorumlanan sonuçlar ve zamanında müdahale; hipoglisemi ve hiperglisemiye bağlı komplikasyonları önlemede kritik rol oynar. Kan şekeri takibi yalnızca bir sayı değil, hastanın metabolik durumunu anlatan önemli bir klinik göstergedir.
İlgili içerikler: Diyabet hemşireliği, insülin uygulama teknikleri, hipoglisemi yönetimi, enteral beslenmede glukoz takibi, hasta ve aile eğitimi.
