Kan transfüzyonu, hastaya kan veya kan ürünlerinin intravenöz yolla verilmesidir ve hemşirelikte en yüksek riskli uygulamalardan biri olarak kabul edilir. Yanlış hasta, yanlış ürün veya yetersiz izlem; hayatı tehdit eden transfüzyon reaksiyonlarına yol açabilir. Bu nedenle kan transfüzyonu, hemşirelikte çoklu kontrol, sürekli izlem ve eksiksiz kayıt gerektiren kritik bir hasta güvenliği sürecidir. Bu haberde hemşirelikte kan transfüzyonunun temel ilkeleri, uygulama basamakları, izlem ve sık yapılan hatalar ele alınmaktadır.
Kan Transfüzyonu Nedir?
Kan transfüzyonu; tam kan veya kan bileşenlerinin (eritrosit süspansiyonu, trombosit, plazma vb.) uygun endikasyonla hastaya verilmesidir. Amaç; doku oksijenlenmesini sağlamak, kanama riskini azaltmak veya koagülasyon faktörlerini yerine koymaktır.
Hemşirelikte Kan Transfüzyonu Neden Yüksek Risklidir?
- Yanlış hasta–yanlış kan ürünü riski vardır.
- Alerjik ve hemolitik reaksiyonlar hızla gelişebilir.
- Erken fark edilmeyen reaksiyonlar ölümcül olabilir.
- Hemşire, uygulama sürecinde ilk ve en kritik gözlemcidir.
Kan ve Kan Ürünleri Nelerdir?
- Eritrosit süspansiyonu
- Trombosit süspansiyonu
- Taze donmuş plazma (TDP)
- Kriyopresipitat
Her ürünün endikasyonu, uygulama süresi ve izlem kriterleri farklıdır.
Kan Transfüzyonu Öncesi Hemşirelik Hazırlığı
- Hasta kimlik doğrulama (en az iki tanımlayıcı)
- Kan grubu ve çapraz karşılaştırma sonuçlarının kontrolü
- Kan torbası üzerindeki bilgiler ile hasta bilgilerinin çift kontrolü
- Hekim isteminin doğrulanması
- Transfüzyon onamının alınmış olması
- Damar yolunun uygunluğunun değerlendirilmesi
- Başlangıç yaşam bulgularının ölçülmesi
Kan Transfüzyonu Nasıl Yapılır? (Adım Adım)
- El hijyeni sağlayın ve uygun KKE kullanın.
- Kan ürünü ile hasta bilgilerini hasta başında çift kontrol edin.
- Transfüzyona başlamadan önce vital bulguları kaydedin.
- Kan setini kullanarak transfüzyonu başlatın.
- İlk 15 dakika yavaş hızda ve hastanın yanında kalın.
- Hastayı yakından gözlemleyin.
- Belirlenen aralıklarla vital bulguları tekrar değerlendirin.
- Transfüzyon bitiminde hattı uygun şekilde yıkayın.
- Tüm süreci kayıt altına alın.
Transfüzyon Sırasında Hemşirelik İzlemi
Özellikle ilk 15–30 dakika kritik önemdedir. Aşağıdaki bulgular yakından izlenmelidir:
- Ateş, titreme
- Döküntü, kaşıntı
- Nefes darlığı, göğüs ağrısı
- Bel/sırt ağrısı
- Bulantı, kusma
- Hipotansiyon veya taşikardi
Transfüzyon Reaksiyonu Gelişirse Ne Yapılmalı?
- Transfüzyonu derhal durdurun.
- Damar yolunu %0,9 NaCl ile açık tutun.
- Hekimi ve kan bankasını bilgilendirin.
- Vital bulguları sık aralıklarla izleyin.
- Kan torbası ve seti prosedüre uygun şekilde saklayın/gönderin.
- Olayı kayıt altına alın.
Kan Transfüzyonunda Sık Yapılan Hatalar
- Hasta kimlik doğrulamasının eksik yapılması
- Kan torbası bilgilerini hasta başında kontrol etmemek
- İlk 15 dakikada hastayı yalnız bırakmak
- Reaksiyon belirtilerini hafife almak
- Eksik veya geç kayıt yapmak
Hasta ve Aileye Verilecek Bilgiler
- Transfüzyon sırasında hissedilebilecek belirtiler
- Herhangi bir rahatsızlıkta hemen haber vermeleri gerektiği
- Transfüzyon sonrası geç reaksiyon belirtileri
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Kan transfüzyonu ne kadar sürede verilir?
Ürüne ve hastanın durumuna göre değişir. Ancak kan ürünleri genellikle belirli maksimum süreler içinde tamamlanmalıdır. Kurum protokolleri esas alınır.
Kan transfüzyonu sırasında neden ilk 15 dakika çok önemlidir?
Akut ve ciddi reaksiyonların büyük bölümü transfüzyonun ilk dakikalarında ortaya çıkar. Bu nedenle yakın izlem şarttır.
Transfüzyon sonrası hasta ne kadar izlenmelidir?
Transfüzyon bittikten sonra da hasta bir süre izlenmeli; geç reaksiyonlar açısından bilgilendirilmelidir.
Özet
Kan transfüzyonu, hemşirelikte hasta güvenliği açısından en kritik uygulamalardan biridir. Doğru hasta–doğru ürün eşleşmesi, çift kontrol, yakın izlem ve hızlı müdahale; transfüzyon kaynaklı ciddi komplikasyonları önlemenin temelidir. Hemşire, kan transfüzyonunda yalnızca uygulayıcı değil; hastayı koruyan en önemli güvenlik zinciridir.
Hemşireler.Net – Eğitim Departmanı
