Dünya Sağlık Örgütü’nün santral venöz kateterlere ilişkin yeni kılavuzu, kateterin çıkarılması veya değiştirilmesinde “geçen süre” yerine klinik gerekliliğin esas alınması gerektiğini vurguluyor.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), santral venöz kateterlerin kullanımına bağlı kan dolaşımı enfeksiyonları ve diğer enfeksiyonların önlenmesine yönelik kılavuzunun ikinci bölümünü yayımladı. Kılavuz, santral venöz kateterlerin takılması, bakımı, erişimi, değiştirilmesi ve çıkarılması dahil olmak üzere tüm süreçlerde sağlık çalışanlarına kanıta dayalı öneriler sunuyor.
Takvime Göre Değil, Klinik Endikasyona Göre Karar
Kılavuzda öne çıkan mesajlardan biri, santral venöz kateterlerin yalnızca belirli bir gün sayısı dolduğu için rutin olarak değiştirilmemesi gerektiği oldu. Klinik gereklilik yoksa, “3. gün”, “5. gün” ya da “7. gün” gibi takvim temelli rutin değişim yaklaşımının enfeksiyonları önlemede doğru bir strateji olmadığı belirtiliyor.
CDC’nin intravasküler kateter enfeksiyonlarını önlemeye yönelik önerilerinde de CVC, PICC, hemodiyaliz kateteri veya pulmoner arter kateterlerinin enfeksiyonu önlemek amacıyla rutin olarak değiştirilmemesi gerektiği ifade ediliyor. Ayrıca ateş tek başına CVC veya PICC çıkarılması için yeterli neden olarak görülmüyor; klinik değerlendirme yapılması öneriliyor.
Santral Yol Ne Zaman Çıkarılmalı?
Santral venöz kateterin çıkarılması veya değiştirilmesi kararı, hastanın klinik durumu ve kateterin işlevi dikkate alınarak verilmelidir. Görselde de öne çıkarıldığı gibi dikkat edilmesi gereken başlıca durumlar şöyle sıralanıyor:
- Enfeksiyon bulguları: Lokal kızarıklık, pürülan akıntı, CLABSI şüphesi veya pozitif kan kültürleri
- Kateter disfonksiyonu: Oklüzyon, kaçak, infüzyon verilememesi veya kateter işlev kaybı
- Komplikasyonlar: Tromboz, mekanik hasar, malpozisyon veya cihaza bağlı sorunlar
- Klinik gereksinimin bitmesi: Vazopressör ihtiyacının sona ermesi, alternatif damar yolunun bulunması veya tedavinin tamamlanması
En Güvenli Santral Yol, Artık Gerekmeyen Santral Yol Değildir
Uzmanlara göre santral venöz kateterler yoğun bakım ve kritik hasta yönetiminde hayati öneme sahip olsa da gereksiz yere yerinde tutulmaları enfeksiyon, tromboz ve mekanik komplikasyon riskini artırabilir. Bu nedenle her hasta için günlük değerlendirme yapılması, kateterin hâlâ gerekli olup olmadığının sorgulanması ve ihtiyaç ortadan kalktığında gecikmeden çıkarılması büyük önem taşıyor.
WHO, kılavuzun sağlık çalışanları, enfeksiyon kontrol profesyonelleri ve sağlık sistemi yöneticileri için uygulamaları standartlaştırmayı, bakım farklılıklarını azaltmayı ve kateter ilişkili enfeksiyon riskini düşürmeyi amaçladığını belirtiyor.
Sağlık Çalışanları İçin Kritik Mesaj
Santral venöz kateter yönetiminde temel yaklaşım şu şekilde özetlenebilir: Kateter gerekli olduğu sürece korunmalı, aseptik teknik ve bakım kurallarına uyulmalı; ancak klinik gereksinim sona erdiğinde veya enfeksiyon, disfonksiyon ya da komplikasyon geliştiğinde çıkarma ya da değiştirme kararı geciktirilmemelidir.
