Nobel ödüllü Prof. Dr. Aziz Sancar’ın beyin kanseri araştırmasında, iki ilacın birlikte kullanılmasıyla farelerde tümörlerin gerilediği ve yaşam süresinin uzadığı belirlendi.
2015 Nobel Kimya Ödülü sahibi Türk bilim insanı Prof. Dr. Aziz Sancar ve araştırma ekibinin, en saldırgan beyin tümörlerinden biri olan glioblastomaya karşı geliştirdiği deneysel tedavi yaklaşımı dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu. ABD’deki Kuzey Carolina Üniversitesi bünyesinde gerçekleştirilen çalışmada, mevcut bir kemoterapi ilacı ile EdU adlı molekülün birlikte uygulanması, bazı deney gruplarında tümörlerin tamamen gerilemesini sağladı.
Araştırmaya ilişkin üniversite açıklamasında, belirli fare deneylerinde 23. günde tümörün tamamen gerilediği bildirildi. Ancak bilimsel makalede farklı tümör modellerinin tedaviye aynı yanıtı vermediği ve bazı gruplarda hastalığın yeniden ortaya çıktığı da görüldü.
Aziz Sancar’ın Geliştirdiği İlaç Kombinasyonu Nedir?
Araştırmada, glioblastoma tedavisinde uzun yıllardır kullanılan temozolomid (TMZ) ile 5-etinil-2′-deoksiüridin (EdU) adlı molekül bir araya getirildi.
Temozolomid, kanser hücrelerinin DNA’sında hasar oluşturarak etkisini gösteren bir kemoterapi ilacı olarak kullanılıyor. EdU ise DNA sentezi sırasında hücrelere katılabilen ve DNA onarım mekanizmalarını etkileyen bir molekül.
Bilim insanları, farklı DNA onarım süreçlerini etkileyen bu iki maddenin birlikte kullanılmasının kanser hücreleri üzerindeki öldürücü etkiyi artırabileceğini araştırdı.
23 Günlük Deneyde Ne Oldu?
Kuzey Carolina Üniversitesinin 2 Ocak 2026 tarihli açıklamasında, TMZ ve EdU kombinasyonunun uygulandığı farelerde 23. günde tümörün tamamen gerilemesine ilişkin bulgulara yer verildi.
Ancak araştırmanın bilimsel verileri incelendiğinde, başarı oranlarının kullanılan tümör hücresi modeline göre değiştiği görülüyor.
- U87 tümör modeli: İki ilacın birlikte uygulanması tümör büyümesini baskıladı ve yaşam süresini uzattı. Buna karşın tedavi bittikten sonra bazı farelerde tümör yeniden büyüdü. Araştırma sonunda kombinasyon grubundaki 8 fareden yalnızca 1’i hayattaydı.
- GBM8 tümör modeli: Kombinasyon tedavisi verilen iki farklı doz grubundaki toplam 14 farenin tamamı, 170 günlük araştırmanın sonunda hayattaydı ve görüntülemelerde tümör saptanmadı. Bazı hayvanlarda süreç içinde yeniden tedavi gerekti.
- LN229 tümör modeli: Kombinasyon tümör büyümesini baskıladı ancak sonuçlar diğer modellerdeki kadar güçlü değildi.
Bu sonuçlar, tedavinin glioblastomaya karşı önemli bir potansiyel taşıdığını gösterirken bütün beyin tümörlerinin 23 gün içinde kesin olarak ortadan kaldırıldığı anlamına gelmiyor.
İnsanlardan Alınan Beyin Tümörü Dokuları da İncelendi
Araştırma yalnızca fare deneyleriyle sınırlı tutulmadı. Glioblastoma hastalarından alınan tümör dokuları, canlı beyin dokusu içeren özel laboratuvar modellerinde incelendi.
Dört farklı hastaya ait tümör örneğinde ilaç kombinasyonunun etkileri değerlendirildi. Örneklerin birinde güçlü bir sinerjik etki, diğer üçünde ise iki maddenin etkilerinin birbirine eklendiği bir yanıt gözlendi.
Bilim insanlarına göre bu farklılık, gelecekte beyin kanseri tedavisinin hastanın tümörünün moleküler özelliklerine göre kişiselleştirilmesinin önemini ortaya koyuyor.
İlaç Kombinasyonunun Yan Etkileri Araştırıldı
Deneylerde kombinasyonun güvenliği de değerlendirildi. Farelerde ince bağırsak, dalak ve bazı kan değerlerinde hafif ve geri dönüşümlü değişiklikler tespit edildi.
Bununla birlikte deney hayvanlarında elde edilen güvenlik verilerinin insanlar için doğrudan geçerli olmadığı, ilacın insanlarda hangi dozlarda güvenli olacağının henüz bilinmediği belirtiliyor.
Aziz Sancar 22 Ekim’de Açıkladı: İnsanlarda İşe Yarayıp Yaramayacağını Bilmiyoruz
Prof. Dr. Aziz Sancar, 22 Ekim 2026 tarihinde Dicle Üniversitesinde katıldığı programda beyin kanseri araştırmasına ilişkin son durumu değerlendirdi.
Farelerde gerçekleştirilen deneylerde önemli ilerleme sağladıklarını açıklayan Sancar, yöntemin insanlarda da aynı başarıyı gösterip göstermeyeceğinin henüz bilinmediğini vurguladı.
Sancar, insanlara uygulanabilecek aşamaya ulaşmadan önce daha fazla hayvan deneyine, ayrıntılı güvenlik değerlendirmelerine ve bilimsel çalışmaya ihtiyaç bulunduğunu belirtti.
Araştırmacı, kanser hastaları ve yakınlarından yardım talepleri aldığını, ancak yöntemin henüz hastalara sunulabilecek bir tedavi seviyesine ulaşmadığını da ifade etti.
Yeni Beyin Kanseri Tedavisi Ne Zaman Kullanılabilecek?
Aziz Sancar, Ocak 2026’da yaptığı açıklamada insanlarda güvenli ve etkili bir tedavi geliştirilmesi için en az iki yıl daha zamana ihtiyaç duyulabileceğini ifade etmişti.
Ancak bu süre, ilacın iki yıl sonra kesin olarak kullanıma sunulacağı anlamına gelmiyor. Klinik araştırmalarda güvenlik, uygun doz, etkinlik ve uzun dönem sonuçlarının değerlendirilmesi gerekiyor.
23 Ekim 2026 itibarıyla TMZ ve EdU kombinasyonunun insanlarda glioblastoma tedavisi için etkinliği kanıtlanmış, rutin kullanıma girmiş bir yöntem olduğuna ilişkin doğrulanmış veri bulunmuyor.
Araştırma Bilim Dünyası İçin Neden Önemli?
Glioblastoma, hızlı büyüyen ve tedavi sonrasında tekrarlama riski yüksek olan kötü huylu bir beyin tümörü. Cerrahi, radyoterapi ve kemoterapi gibi yöntemlere rağmen hastalığın tedavisinde ciddi güçlüklerle karşılaşılıyor.
Aziz Sancar ve ekibinin elde ettiği sonuçlar, DNA onarım mekanizmalarının birlikte hedeflenmesinin bazı glioblastoma türlerinde güçlü bir tedavi etkisi oluşturabileceğini gösteriyor.
Bilimsel açıdan en önemli gelişme, tümörlerin bazı deney modellerinde uzun süre baskılanması ve yaşam süresinin belirgin biçimde uzaması. Ancak bu başarı henüz insanlarda kanserin kesin tedavisinin bulunduğu anlamına gelmiyor.
Araştırma, Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinin 6 Ocak 2026 tarihli sayısında yayımlandı.
Bilimsel kaynak: Combinatorial Treatment of Glioblastoma with Temozolomide (TMZ) Plus 5-Ethynyl-2′-deoxyuridine (EdU). PNAS, 2026. DOI: 10.1073/pnas.2532187123.
Diğer kaynaklar: University of North Carolina School of Medicine, 2 Ocak 2026; Anadolu Ajansı, 22 Ekim 2026.
Hemsireler.Net Haber Merkezi
