Avrupa’daki 31 bin 627 hemşireyi kapsayan araştırma, 12 saat ve üzerindeki vardiyaların tükenmişlik, iş memnuniyetsizliği ve işi bırakma eğilimiyle bağlantılı olduğunu gösterdi.
Uzun vardiyalar, peş peşe gece nöbetleri, plansız fazla mesai ve yetersiz dinlenme süreleri hemşirelerin fiziksel ve ruhsal sağlığını giderek daha fazla tehdit ediyor. Araştırmalar, çalışma süresi uzadıkça hemşirelerin mevcut işinden ayrılmayı veya mesleğini tamamen bırakmayı düşünme eğiliminin arttığını ortaya koyuyor.
31 bin 627 hemşire araştırmaya katıldı
BMJ Open’da yayımlanan geniş çaplı araştırmada, 12 Avrupa ülkesindeki 488 hastanede görev yapan 31 bin 627 hemşirenin çalışma koşulları incelendi.
Araştırmada, 12 saat ve üzerinde vardiya tutan hemşirelerin 8 saat veya daha kısa çalışanlara göre duygusal tükenmişlik, iş memnuniyetsizliği ve mevcut işinden ayrılma düşüncesini daha fazla bildirdiği belirlendi.
Uzun vardiyada çalışan hemşirelerde iş memnuniyetsizliği bildirme olasılık oranının yüzde 40, memnuniyetsizlik nedeniyle işten ayrılmayı düşünme olasılık oranının ise yüzde 29 daha yüksek olduğu tespit edildi.
Fazla mesai de olumsuz sonuçlarla bağlantılı
Araştırmaya göre yalnızca vardiyanın uzunluğu değil, normal çalışma süresinin üzerine çıkılması da hemşirelerin çalışma yaşamını olumsuz etkiliyor.
Fazla mesai yapan hemşirelerde vardiyanın toplam süresinden bağımsız olarak tükenmişlik, çalışma düzeninden memnuniyetsizlik ve işi bırakma düşüncesinin daha sık bildirildiği görüldü.
Çalışmanın kesitsel olması nedeniyle doğrudan neden-sonuç ilişkisi kurulamasa da ortaya çıkan güçlü bağlantı, uzun çalışma saatlerinin hemşirelerin meslekte kalması açısından ciddi bir risk oluşturduğuna işaret ediyor.
Gece nöbetleri ruh sağlığını etkiliyor
Gece çalışma sıklığının artması; uyku düzeninin bozulması, kronik yorgunluk, dikkat azalması ve iş-yaşam dengesinin kaybolmasıyla ilişkilendiriliyor.
Dünya Sağlık Örgütünün Avrupa genelinde 90 binden fazla hekim ve hemşirenin yanıtlarını değerlendirdiği araştırmada, katılımcıların yaklaşık üçte birinde depresyon veya kaygı belirtileri bildirildi. Uzun saatler çalışan ve özellikle gece vardiyalarında görev yapan sağlık çalışanlarında ruhsal sorunların daha sık görüldüğü belirtildi. Araştırmada her 10 katılımcıdan birinin son iki hafta içerisinde kendisine zarar verme veya “ölmüş olmanın daha iyi olacağı” yönünde düşünceler yaşadığını bildirmesi dikkat çekti. DSÖ, vardiya düzenlerinin ve fazla mesainin yeniden yapılandırılması gerektiğini vurguladı.
Yetersiz hemşire sayısı hasta güvenliğini de tehdit ediyor
Uzun vardiyalar yalnızca çalışan sağlığıyla sınırlı bir sorun değil. Yorgunluk ve yoğun iş yükü; dikkat kaybı, bakımın gecikmesi, bazı hemşirelik uygulamalarının tamamlanamaması ve hata riskinin artması gibi sonuçlar doğurabiliyor.
DSÖ Avrupa Bölgesi tarafından Şubat 2026’da yayımlanan açıklamada, yetersiz hemşire istihdamının hasta güvenliğini tehlikeye attığı, çalışanlarda ise stres, yaralanma, tükenmişlik ve ruhsal sorun riskini artırdığı bildirildi.
DSÖ, güvenli hemşire istihdamının idari bir tercih değil, sağlık hizmetinin temel güvenlik unsurlarından biri olduğunu belirtti.
Hemşire açığını fazla mesaiyle kapatmak çözüm değil
Personel eksikliğinin mevcut hemşirelere daha fazla nöbet ve fazla mesai verilerek giderilmeye çalışılması bir kısır döngü oluşturuyor. Yoğun çalışma düzeni deneyimli hemşireleri tüketirken işten ayrılmalar personel açığını daha da büyütüyor.
Hemşirelerin meslekte tutulabilmesi için;
- Hasta yüküne uygun sayıda hemşire görevlendirilmesi,
- Vardiyaların öngörülebilir ve adil hazırlanması,
- Peş peşe gece nöbetlerinin sınırlandırılması,
- Nöbet sonrasında yeterli dinlenme süresi sağlanması,
- Fazla mesainin istisnai hâle getirilmesi,
- Yıllık izinlerin kullanılmasının kolaylaştırılması,
- İş yerinde şiddete karşı etkili önlemler alınması,
- Hemşirelerin ruh sağlığına yönelik gizli ve erişilebilir destek mekanizmaları kurulması gerekiyor.
Uzun çalışma saatleri artık yalnızca bir çalışma hukuku veya özlük hakkı meselesi olarak değerlendirilemez. Sorun; hemşirelerin sağlığı, meslekte kalması, hasta güvenliği ve sağlık sisteminin sürdürülebilirliği açısından ele alınmalıdır.
Hemsireler.Net Haber Merkezi
