Subkutan (SC) enjeksiyon, ilaçların deri ile kas dokusu arasındaki cilt altı yağ dokusuna uygulanmasıdır. Hemşirelik uygulamalarında özellikle insülin, düşük molekül ağırlıklı heparin (DMAH) ve bazı hormon/analjeziklerde sık kullanılır. Doğru teknikle yapılmadığında hematom, ağrı, lipohipertrofi ve ilaç emiliminde düzensizlik gibi sorunlara yol açabilir. Bu haberde hemşirelikte SC enjeksiyonun temel ilkeleri, uygulama basamakları, doğru bölge seçimi ve sık yapılan hatalar ele alınmaktadır.
Subkutan (SC) Enjeksiyon Nedir?
Subkutan enjeksiyon; ilacın cilt altındaki yağ dokusuna verilmesidir. Bu bölgede kanlanma kas dokusuna göre daha az olduğu için ilaçlar daha yavaş ve kontrollü emilir. Bu özellik, bazı ilaçlar için terapötik avantaj sağlar.
Hemşirelikte SC Enjeksiyon Neden Tercih Edilir?
- İlacın yavaş ve düzenli emilimi istendiğinde
- Uzun süreli tedavilerde (ör. diyabet, tromboemboli profilaksisi)
- Hastanın kendi kendine uygulamasına uygun olması nedeniyle
- Kas içi uygulamaya göre daha az ağrılı olması
Subkutan Enjeksiyon İçin Kullanılan Başlıca Bölgeler
1) Abdomen (Karın Bölgesi)
- Göbek çevresinden en az 5 cm uzaklıkta uygulanır.
- İnsülin ve DMAH uygulamalarında sık tercih edilir.
- Emilimi genellikle daha stabildir.
2) Üst Kolun Arka Dış Kısmı
- Deltoid kasın arka alt bölgesindeki yağ dokusu kullanılır.
- Kendi kendine uygulamada daha zor olabilir.
3) Uyluğun Ön-Dış Yüzü
- Hastanın rahat ulaşabildiği bir bölgedir.
- Kendi kendine enjeksiyon için uygundur.
4) Skapula Altı (Sırt Üst Bölgesi)
- Daha nadir kullanılır.
- Kendi kendine uygulamaya uygun değildir.
SC Enjeksiyon Öncesi Hazırlık
- Hasta kimlik doğrulama (en az iki tanımlayıcı)
- Hekim isteminin kontrolü (ilaç, doz, yol, zaman)
- İlacın son kullanma tarihi ve görünümünün değerlendirilmesi
- Alerji öyküsünün sorgulanması
- Uygun iğne ve enjektör seçimi
- Hastaya işlem hakkında kısa bilgilendirme
Subkutan Enjeksiyon Nasıl Yapılır? (Adım Adım)
- El hijyeni sağlayın ve eldiven giyin.
- İlacı aseptik teknikle hazırlayın.
- Uygun enjeksiyon bölgesini belirleyin ve cilt bütünlüğünü değerlendirin.
- Bölgeyi antiseptik solüsyonla temizleyin ve kurumasını bekleyin.
- Cilt altı dokuyu baş ve işaret parmağı ile hafifçe kıvırın.
- İğneyi 45° veya 90° açıyla (yağ dokusu kalınlığına göre) batırın.
- İlacı yavaş ve kontrollü şekilde enjekte edin.
- İğneyi çıkarın, enjeksiyon yerine hafif basınç uygulayın.
- Masaj yapmayın (özellikle heparin ve insülinde).
- Kullanılan malzemeleri tıbbi atık kurallarına uygun şekilde atın.
SC Enjeksiyonda Bölge Rotasyonu Neden Önemlidir?
Aynı bölgeye sürekli enjeksiyon yapılması;
- Lipohipertrofi (yağ dokusunda sertleşme)
- İlacın emiliminde düzensizlik
- Ağrı ve morarma
riskini artırır. Bu nedenle hemşirelikte bölge rotasyonu mutlaka planlanmalı ve hastaya öğretilmelidir.
SC Enjeksiyon Sonrası İzlem
- Enjeksiyon yerinde kızarıklık, şişlik, kanama kontrolü
- Alerjik reaksiyon belirtilerinin izlenmesi
- İlacın beklenen etkisinin değerlendirilmesi (ör. kan şekeri, pıhtılaşma)
Subkutan Enjeksiyonda Sık Yapılan Hatalar
- Aynı bölgeye tekrar tekrar enjeksiyon yapmak
- Antiseptik kurumadan enjeksiyon uygulamak
- Yanlış açıyla iğne batırmak
- Enjeksiyon sonrası masaj yapmak
- İğneyi çok hızlı çekmek
SC Enjeksiyona Bağlı Olası Komplikasyonlar
- Hematoma bağlı morarma
- Lipohipertrofi veya lipoatrofi
- Enfeksiyon
- İlacın yetersiz veya düzensiz emilimi
Sık Sorulan Sorular (SSS)
SC enjeksiyon ağrılı mıdır?
Doğru teknik, uygun iğne seçimi ve bölge rotasyonu ile ağrı genellikle minimaldir.
SC enjeksiyon sonrası masaj yapılmalı mı?
Hayır. Özellikle insülin ve heparin uygulamalarında masaj yapılması önerilmez.
45° mi 90° mi uygulanmalı?
Açı; hastanın yağ dokusu kalınlığına göre belirlenir. İnce yağ dokusunda 45°, yeterli yağ dokusu olan bireylerde 90° tercih edilebilir.
Özet
Subkutan enjeksiyon, hemşirelikte doğru teknikle uygulandığında güvenli, etkili ve hasta tarafından tolere edilebilir bir ilaç uygulama yoludur. Doğru bölge seçimi, uygun açı, bölge rotasyonu ve enjeksiyon sonrası doğru izlem; komplikasyon riskini azaltır ve tedavi başarısını artırır. SC enjeksiyon, özellikle uzun süreli tedavilerde hemşirenin hasta eğitimi rolünü de ön plana çıkaran önemli bir uygulamadır.
İlgili içerikler: İntramüsküler enjeksiyon, insülin uygulama teknikleri, heparin enjeksiyonu, güvenli ilaç uygulamaları, hasta eğitimi.
