Oksijen tedavisi, hastanın doku oksijenlenmesini artırmak amacıyla verilen destekleyici bir tedavidir ve hemşirelik uygulamalarında en sık kullanılan, ancak yanlış uygulandığında ciddi riskler doğurabilen girişimlerden biridir. Oksijen; bir ilaç gibi düşünülmeli, doğru endikasyon, doğru doz, doğru yöntem ve doğru izlem ile uygulanmalıdır. Bu haberde hemşirelikte oksijen tedavisinin temel ilkeleri, uygulama yöntemleri, izlem ve sık yapılan hatalar ele alınmaktadır.
Oksijen Tedavisi Nedir?
Oksijen tedavisi, solunum yetmezliği veya hipoksemi durumlarında hastaya atmosfer havasından daha yüksek konsantrasyonda oksijen verilmesidir. Amaç; arteriyel oksijen satürasyonunu (SpO₂) ve doku oksijenlenmesini yeterli düzeye çıkarmaktır.
Hemşirelikte Oksijen Tedavisi Neden Önemlidir?
- Hipokseminin erken düzeltilmesini sağlar.
- Doku hipoksisine bağlı organ hasarını önler.
- Solunum sıkıntısı ve dispneyi azaltır.
- Akut ve kronik solunum hastalıklarında yaşam kurtarıcıdır.
- Yoğun bakım, acil ve servis hastalarında temel destek tedavisidir.
Oksijen Tedavisi Hangi Durumlarda Uygulanır?
- SpO₂ düşüklüğü ve hipoksemi
- Akut solunum yetmezliği
- KOAH alevlenmeleri (kontrollü oksijen)
- Kalp yetmezliği ve şok tabloları
- Travma, sepsis, pnömoni
- Postoperatif dönem
Oksijen Uygulama Yöntemleri
1) Nazal Kanül
- Düşük–orta düzey oksijen ihtiyacı olan hastalarda kullanılır.
- Konforludur, konuşma ve beslenmeye izin verir.
- Akım genellikle düşük seviyelerde uygulanır.
2) Basit Yüz Maskesi
- Nazal kanülün yetersiz kaldığı durumlarda tercih edilir.
- Daha yüksek oksijen konsantrasyonu sağlar.
- Yemek yeme ve konuşmayı zorlaştırabilir.
3) Rezervuarlı (Non-rebreather) Maske
- Yüksek konsantrasyonda oksijen gereksiniminde kullanılır.
- Acil durumlarda tercih edilir.
- Yakın hemşirelik izlemi gerektirir.
4) Venturi Maske
- Verilen oksijen oranı hassas şekilde ayarlanabilir.
- Özellikle KOAH hastalarında kontrollü oksijen için uygundur.
Oksijen Tedavisi Öncesi Hemşirelik Hazırlığı
- Hasta kimlik doğrulama
- Hekim isteminin kontrolü (yöntem, hedef SpO₂)
- Başlangıç SpO₂ ve vital bulguların değerlendirilmesi
- Uygun cihaz ve ekipmanın hazırlanması
- Hastaya işlem hakkında kısa bilgilendirme
Oksijen Tedavisi Nasıl Uygulanır? (Adım Adım)
- El hijyeni sağlayın.
- Uygun oksijen uygulama cihazını seçin.
- Oksijen akımını hekim istemine göre ayarlayın.
- Cihazı hastaya doğru şekilde yerleştirin.
- Hastanın rahatlığını ve cihaz uyumunu kontrol edin.
- SpO₂ ve solunum durumunu izleyin.
- Uygulamayı ve izlem bulgularını kayıt altına alın.
Oksijen Tedavisinde Hemşirelik İzlemi
- SpO₂ düzeyi ve solunum sayısı
- Dispne, siyanoz, bilinç durumu
- Maske/kanül uyumu ve cilt bütünlüğü
- Nemlendirme ihtiyacı
- Yan etki ve tolerans durumu
Oksijen Tedavisinde Olası Riskler
- Oksijen toksisitesi (uzun süreli yüksek konsantrasyon)
- KOAH hastalarında hiperkapni riski
- Mukozal kuruluk ve cilt tahrişi
- Yanlış akım ayarına bağlı yetersiz/ aşırı oksijenlenme
Oksijen Tedavisinde Sık Yapılan Hatalar
- Oksijeni “zararsız” kabul ederek istem dışı artırmak
- SpO₂ izlemi yapmadan uygulamaya devam etmek
- KOAH hastasında kontrolsüz oksijen vermek
- Cilt ve burun çevresi bakımını ihmal etmek
Hasta ve Aile Eğitimi
- Oksijen cihazının çıkarılmaması gerektiği
- Sigara ve yanıcı maddelerden uzak durulması
- Nefes darlığı artarsa haber verilmesi
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Oksijen tedavisi her hastaya verilir mi?
Hayır. Oksijen tedavisi endikasyona göre uygulanır ve mutlaka izlenmelidir.
KOAH hastalarında neden dikkatli olunmalıdır?
Kontrolsüz yüksek oksijen, solunum baskılanmasına ve CO₂ retansiyonuna yol açabilir.
Oksijen tedavisi ne zaman sonlandırılır?
Hastanın SpO₂ ve klinik durumu hedef değerlere ulaştığında, hekim kararıyla kademeli olarak azaltılır veya sonlandırılır.
Özet
Oksijen tedavisi, hemşirelikte sık uygulanan ancak dikkat ve bilgi gerektiren bir tedavidir. Doğru yöntem seçimi, uygun akım ayarı ve sürekli izlem; oksijenin yararını artırırken risklerini azaltır. Oksijen, basit bir destek değil; doğru kullanıldığında hayat kurtaran, yanlış kullanıldığında zarar verebilen bir tedavidir.
